Nobel Barış Ödülü, bu yıl açlıkla mücadele çabaları ve çatışmalardan etkilenen bölgelerde barış koşullarının iyileştirilmesine katkı sağlaması nedeniyle Dünya Gıda Programı’na (WFP) verildi.

2020 Nobel Tıp Ödülü’nü Harvey J. Alter, Michael Houghton ve Charles M. Rice kazandı.

Nobel Komitesi Başkanı Thomas Perlmann, Stockholm’de yaptığı açıklamada, Amerikalı virologlar Alter ve Rice ile İngiliz bilim insanı Houghton’un “Hepatit C virüsünün keşfinden ötürü” 2020 Nobel Tıp Ödülü’ne layık görüldüğünü duyurdu.

Bilim insanlarının keşfi sayesinde bugün virüs için çok hassas kan testlerinin mevcut olduğu ve bunların dünyanın birçok bölgesinde kan nakli sonrası hepatit vakalarını ortadan kaldırıldığı belirtildi.

Bu yılki Nobel tıp ödülünün, tıbbi araştırmaların toplumlar ve ekonomiler için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyan yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle ayrı bir anlam taşıdığı ifade ediliyor.

Dünya Sağlık Örgütüne göre (DSÖ), dünyada 70 milyonun üzerinde hepatit vakası bulunuyor ve her yıl bu virüs nedeniyle 400 bin kişi hayatını kaybediyor.

Hepatitin, karaciğer enflamasyonu ve kanserinin başlıca nedeni olduğu belirtiliyor.

Nobel Tıp Ödülü, 2019’da hücre alanındaki çalışmalarıyla tıp dünyasına yaptıkları katkılardan ötürü ABD’li William G. Kaelin ve Gregg L. Semenza ile İngiliz Peter J. Ratcliffe’e verilmişti.

 

– Nobel Tıp Ödülü

1901’den bu yana 111 Nobel Tıp Ödülü verildi. Ödülü kazananlardan 12’si kadındı.

Nobel Tıp Ödülünün en genç kazananı, 1923 yılında insülinin keşfinden ötürü 32 yaşındaki Frederick G. Banting oldu.

Nobel Edebiyat Ödülü bu yıl, ABD’li şair Louise Glück’e verildi.

1966 yılında “tümöre neden olan virüsleri” bularak Nobel Tıp Ödülü’nü alan 87 yaşındaki Peyton Rous ise ödülü alan en yaşlı bilim insanı olarak tarihe geçti. 2020 Nobel Edebiyat Ödülü’nü Amerikalı şair Louise Glück kazandı

İsveç Akademisinden yapılan açıklamada, Glück’ün, “yalın bir güzellikle, bireysel varoluşu evrenselliğe ulaştıran şaşmaz şiirsel sesi” nedeniyle ödüle layık görüldüğü belirtildi.

Açıklamada, Glück’ün “sarihlik arayışıyla biçimlendirdiği yapıtlarında, çocukluğu, aile yaşamını, ebeveynlerle ve kardeşlerle ilişkileri ele aldığı, bunların, yapıtların merkezini oluşturduğu” kaydedildi.

İlk kitabı “Firstborn”u (İlk Doğan) 1968 yılında yayımlayan Glück, Amerikan edebiyatının en önemli şairlerinden biri kabul ediliyor.

1943 yılında New York’ta dünyaya gelen Glück, Sarah Lawrence Koleji ve Columbia Üniversitesinde eğitim aldı. Şairlik dışında şiir konusunda denemeler yazdı, üniversitelerde dersler verdi.

Bugüne dek 12 şiir kitabı yayımlanan şair, Nobel’in yanı sıra 1993’te Wild Iris (Yaban Süsen) kitabıyla Pulitzer Ödülü’nü, 2014’te ise Faithful and Virtuous Night (Sadık ve Erdemli Gece) kitabıyla Ulusal Kitap Ödülü’nü kazandı.

Yapıtlarında acının, travmanın, arzunun ve doğanın insan ruhunu aydınlatıcı yönlerine odaklanan Glück’ün, hüznün ve yalıtılmışlığın içten anlatımı olan bir dil yarattığını vurgulayan edebiyat eleştirmenleri, onun şiir kişiliklerini inşa etmekteki başarısı ile öz yaşam öyküsü ve mitler arasında kurduğu bağlantıya dikkati çektiler.

Glück, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan 16’ncı kadın yazar oldu.

77 yaşındaki yazar, ödülün yanı sıra 10 milyon İsveç kronu (1,1 milyon dolar) para armağanın da sahibi olacak.

– Nobel Edebiyat Ödülü

Nobel Edebiyat Ödülü, 1901-2020 yıllarında 113 kez verildi. Toplam 117 kişiye layık görülen ödüllerden 4’ü 2’şer yazar arasında paylaştırıldı.

Nobel Edebiyat Ödülü şimdiye kadar 30 kez İngilizce, 15 kez Fransızca, 14 kez Almanca ve 11 kez de İspanyolca yazan yazarlara verildi. Bu dilleri, 7 ödülle İsveççe, 6’şar ödülle İtalyanca ve Rusça, 5 ödülle Lehçe, 3’er ödülle de Norveççe ve Danca izledi. Yunanca, Japonca ve Çince yazan yazarlar 2’şer kez ödüle layık görüldü. Arapça, Bengalce, Çekçe, Fince, İbranice, Macarca, İzlandaca, Oksitanca, Portekizce, Sırpça-Hırvatça, Yiddiş ve Türkçe yazan yazarlar ise birer kez ödül kazandı.

2006’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Orhan Pamuk, Nobel alan ilk Türk yazar olmuştu.

 

2020 Nobel Kimya Ödülü, DNA kurgulama yönetimini geliştiren 2 bilim insanına verildi

Nobel Kimya Ödülü bu yıl, “genom kurgulamasına olanak sağlayan yöntemin geliştirilmesine katkılarından ötürü”, Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier ile ABD’li biyokimyacı Jennifer A. Doudna’ya verildi.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinden yapılan açıklamada, Charpentier ve Doudna’nın DNA zincirlerini kesmeye ve yeniden birleştirmeye olanak sağlayan “CRISPR/Cas9” siteminin geliştirilmesine katkılarından ötürü ödüle layık görüldüğü belirtildi. Açıklamada, “hayvanların, bitkilerin ve mikro-organizmaların DNA’larının çok hassas şekilde değiştirilmesine imkan sağlayan sistemin yaşam bilimleri üzerinde devrim niteliğinde bir etki yarattığı, kanserin ve kalıtsal hastalıkların tedavi etmeye yönelik umutlara katkı sağladığı” belirtildi.

– “Genetik makas”

Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier, “Streptococcus pyogenes” adı verilen bakteri üzerindeki çalışmalarda, daha önce bilinmeyen “tracrRNA” adı verilen bir molekülün varlığını keşfetti. Charpentier, molekülün, virüsleri DNA’ları keserek etkisiz hale getiren, “CRISPR/Cas” adı verilen bakterinin kalıtsal bağışılık sisteminin parçası olduğunu gösterdi.

Charpentier, keşfini 2011’de yayımladığı makaleyle bilim dünyasıyla paylaşırken, aynı yıl RNA üzerine geniş bilgi sahibi ABD’li biyokimyager Jennifer Doudna ile laboratuvar çalışmalarına başladı. Charpentier ve Doudna, çalışmalarında bakterinin “genetik makası” işlevi gören molekülü laboratuvar ortamında yeniden yaratmayı başardı.

Devrim niteliğindeki bu deneyi ardından bilim insanları bu genetik makasın yeniden programlamak üzere çalışmalar yürüttü. Molekül, virüs DNA’larını, hücre DNA’sından keserek ayırabiliyordu fakat Charpentier ve Doudna, molekülün DNA zincirini herhangi bir noktasına da aynı şekilde müdahale edebileceğini ispatladı.

Charpentier ve Doudna’nın gerçekleştirdiği keşfin ardından, CRISPR/Cas9 sistemi dünya çapında genetik araştırmalarda kullanılmaya başladı.

Emmanuelle Charpentier, 1968 yılında Fransa’da dünyaya geldi. Sorbonne Üniversitesinde biyokimya, mikro biyoloji ve genetik eğitimi alan Charpentier, ABD’de New York Üniversitesi ve Viyana Üniversitesinde klinik çalışmalar yürüttü. Charpentier, halen  Almanya’da Max Planck Enstitüsünün enfeksiyon biyolojisi bölümünün direktörlüğünü yapıyor.

Jennifer A. Doudna, 1964’te ABD’nin Washington kentinde dünyaya geldi. Ponoma Üniversitesindeki eğitiminin ardından Harvard Tıp Fakültesinde doktora yaptı. RNA çalışmalarında uzmanlaşan Doudna, halen Kaliforniya Üniversitesinde öğretim üyeliği yapıyor.

Charpentier ve Doudna, ödülün yanı sıra 10 milyon İsveç Kronu (1 milyon 122 bin 45 dolar) para armağanını da paylaşacak.

Ödül, geçen yıl, “lityum iyon bataryaların icat edilmesine yönelik çalışmalarından ötürü” ABD’li John B. Goodenough, İngiliz M. Stanley Whittingham ve Japon Akira Yoşino’ya verilmişti.

– Charpentier ve Doudna, Nobel Ödülünü paylaşan ilk kadınlar oldu

Bu yılki Nobel Kimya Ödülü, kadın adaylar arasında paylaşılan ilk örnek oldu. Ödüle Charpentier ve Doudna’dan önce 5 kadın layık görülmüştü. Marie Curie 1911’de, kızı Irene Joliot-Curie 1935’te, Dorothy Crowfoot Hodgkin 1964’te, Ada Yonath 2009’da ve Frances H. Arnold 2018’de ödülün sahibi olmuştu.

– Nobel Kimya Ödülü

Nobel Kimya Ödülü, 1901’den bu yana her yıl fizik alanında insanlığa önemli katkı sunan kişilere veriliyor. Ödül, 1901 ile 2019 yılları arasında 111 kez verildi. Toplam 184 kişinin layık görüldüğü ödüllerden 63’ü tek kişiye verilirken, 23’ü 2 kişi, 26’sı ise 3 kişi arasında paylaştırılmıştı.

Nobel Kimya Ödülü’nü 2015’te Türk bilim insanı Aziz Sancar kazanmıştı. Sancar, “Nobel Ödülü kazanan ilk Türk bilim insanı” olmuştu.…

AA